Prosument to odbiorca prądu, który u siebie produkuje energię z odnawialnych źródeł, najczęściej z paneli fotowoltaicznych, i zużywa ją na własne potrzeby. Jeśli jesteś osobą prywatną, nie zakładasz z tego powodu firmy. Instalację zgłaszasz do operatora sieci co najmniej 30 dni przed przyłączeniem. Licznik dwukierunkowy wymienia i opłaca operator, o ile moc paneli mieści się w twoich warunkach przyłączenia.
Kim jest prosument według ustawy
Ustawa o odnawialnych źródłach energii mówi o „prosumencie energii odnawialnej”. To odbiorca końcowy, który wytwarza prąd wyłącznie z OZE (odnawialnych źródeł energii) na własne potrzeby w mikroinstalacji. Mikroinstalacja to instalacja o łącznej mocy elektrycznej nie większej niż 50 kW (kilowatów), przyłączona do sieci o napięciu niższym niż 110 kV (kilowoltów). Domowa fotowoltaika mieści się w tym limicie z dużym zapasem.
Ministerstwo Klimatu wymienia, kto może być prosumentem: osoba fizyczna, rolnik, wspólnota mieszkaniowa albo przedsiębiorca. Firma ma jeden warunek. Produkcja energii nie może być jej przeważającą działalnością gospodarczą. Sklep czy warsztat z panelami na dachu może więc być prosumentem, farma fotowoltaiczna już nie.
Nie każdy właściciel paneli spełnia definicję. Odpada instalacja większa niż 50 kW, bo nie jest mikroinstalacją. Odpada też taka, która nie jest podłączona do sieci, bo mikroinstalacja z definicji jest przyłączona do sieci.
Czy trzeba założyć firmę i płacić podatek
Jeśli nie jesteś przedsiębiorcą, wytwarzanie prądu i oddawanie nadwyżki do sieci nie jest działalnością gospodarczą. Nie rejestrujesz działalności i nie zakładasz firmy. Przedsiębiorca, który ma panele na firmowym budynku, działa na innych zasadach i powinien to sprawdzić u swojego księgowego.
Przepisy o akcyzie rozstrzyga sama ustawa o OZE. Energia, którą pobierasz z sieci i rozliczasz w ramach net-billingu lub dawnego net-meteringu, jest zużyciem prądu wyprodukowanego na własne potrzeby. W rozumieniu przepisów o akcyzie nie sprzedajesz go nabywcy końcowemu. Sprawy PIT i VAT reguluje prawo podatkowe. Jeśli masz wątpliwości co do swojej sytuacji, zapytaj w urzędzie skarbowym albo w Krajowej Informacji Skarbowej.
Jak zgłosić instalację do operatora
Jeśli twój dom jest już podłączony do sieci, a moc paneli nie przekracza mocy z twoich warunków przyłączenia, nie podpisujesz nowej umowy o przyłączenie. Wystarczy zgłoszenie do OSD, czyli operatora systemu dystrybucyjnego (firmy, która zarządza siecią w twojej okolicy). Zgłoszenie zwykle przygotowuje i wysyła instalator, ale odpowiadasz za nie ty.
W zgłoszeniu podajesz:
- planowany termin przyłączenia,
- miejsce instalacji,
- rodzaj źródła (np. fotowoltaika),
- magazyn energii, jeśli go masz,
- łączną moc mikroinstalacji.
Zgłoszenie składasz nie później niż 30 dni przed planowanym przyłączeniem. Dołączasz oświadczenie, że masz tytuł prawny do nieruchomości i do samej instalacji. Składasz je pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe oświadczenie, więc nie podpisuj go, jeśli na przykład dom należy do kogoś innego i nie masz jego zgody.
Operator potwierdza przyjęcie zgłoszenia z datą. Na przyłączenie mikroinstalacji ma 30 dni od zgłoszenia.
Kto płaci za licznik dwukierunkowy
Przy przyłączeniu na podstawie zgłoszenia koszt układu zabezpieczającego i licznika ponosi operator. Licznik dwukierunkowy mierzy osobno energię pobraną z sieci i oddaną do sieci, a bez niego sprzedawca nie mógłby cię rozliczyć. Nie płacisz za jego montaż. Jeśli instalator dopisuje do oferty pozycję „wymiana licznika”, zapytaj, za co dokładnie ma to być opłata.
Inaczej wygląda sprawa, gdy instalacja ma większą moc, niż przewidują twoje warunki przyłączenia. Wtedy zgłoszenie nie wystarczy i trzeba przejść zwykłą procedurę przyłączeniową u operatora.
Jakie prawa ma prosument wobec sprzedawcy i operatora
Jeśli jesteś konsumentem, jako prosument korzystasz z ochrony praw odbiorcy końcowego i z przepisów o ochronie konsumenta.
Ustawa zobowiązuje sprzedawcę do rozliczania prosumenta (to tak zwany sprzedawca zobowiązany). Zasady wyjaśnia osobny tekst o tym, jak działa net-billing. Jeśli kupujesz prąd od innego sprzedawcy, masz prawo przejść do sprzedawcy zobowiązanego i rozliczać się u niego w net-billingu.
Sprzedawca musi udostępniać ci w przejrzystej formie szczegóły rozliczenia i dane pomiarowe, w tym godzinowe ilości energii wprowadzonej i pobranej. Od 1 grudnia 2026 r. nowelizacja rozszerzy ten zakres. Sprzedawca pokaże m.in. stan depozytu prosumenckiego na koniec każdego miesiąca oraz kwoty z poprzednich okresów razem z terminami, do kiedy można je wykorzystać. Nowe dane pojawią się po raz pierwszy od początku okresu rozliczeniowego, który zacznie się po upływie 3 miesięcy od wejścia w życie tego przepisu, więc mogą się pojawić później niż w grudniu.
Operator może ograniczyć pracę albo odłączyć od sieci mikroinstalację o mocy większej niż 10 kW. Robi to wtedy, gdy instalacja zagraża bezpieczeństwu sieci, albo na polecenie operatora sieci przesyłowej. Po ustaniu przyczyny musi niezwłocznie przywrócić stan poprzedni. Instalacji do 10 kW ten przepis nie obejmuje, a większość domowych zestawów mieści się poniżej tej granicy.
Jakie obowiązki ma prosument
Obowiązków jest niewiele. Musisz mieć tytuł prawny do instalacji i do nieruchomości, na której stoi, na przykład własność albo zgodę właściciela. Instalacja musi spełniać przepisy budowlane, przeciwpożarowe, sanitarne i ochrony środowiska. Prąd wolno ci wytwarzać wyłącznie z OZE. Agregat na olej napędowy czy benzynę podłączony do tego samego układu nie wchodzi w grę.
Wymagania dotyczące samego montażu na dachu określają odrębne przepisy budowlane.
Czym różni się prosument zbiorowy i wirtualny
Prosument zbiorowy ma mikroinstalację w budynku wielolokalowym, przyłączoną przez jego wewnętrzną instalację elektryczną. Tak może działać na przykład wspólnota mieszkaniowa, która stawia panele na dachu bloku.
Prosument wirtualny ma instalację w innym miejscu niż to, gdzie odbiera prąd. Może więc korzystać z paneli postawionych gdzie indziej, choć sam mieszka w mieszkaniu bez własnego dachu. Przepisy o prosumencie wirtualnym obowiązują od 2 lipca 2025 r.
W obu przypadkach do jednego punktu poboru energii można przypisać moc instalacji nieprzekraczającą mocy umownej tego punktu i nie większą niż 50 kW.
Ilu jest prosumentów w Polsce
Według danych operatorów zebranych przez URE (Urząd Regulacji Energetyki) w 2025 r. było w Polsce 1 612 172 prosumentów. Ich instalacje mają łączną moc 13 099,6 MW (megawatów), czyli około 13,1 GW. Prawie wszystkie to fotowoltaika: 1 611 291 mikroinstalacji korzysta z energii słonecznej.
Prosumenci zbiorowi i wirtualni dopiero się pojawiają. URE doliczył się 6 prosumentów zbiorowych i 272 wirtualnych.
W 2025 r. prosumenci wprowadzili do sieci łącznie około 8,68 TWh (terawatogodzin) energii. To tylko nadwyżki. Prąd zużyty na miejscu, w domu, nie trafia do tej liczby, więc cała produkcja domowych instalacji jest większa.
